جایگاهی که نادیده گرفته شد، مشاوری که حذف شد

تحول در حوزه؛ از شعار تا عمل
با گذشت یک سال از سفر رهبر معظم انقلاب اسلامی به قم و دیدارهای مختلفی که با حوزویان و نخبگان حوزوی داشتند، برخی از مسؤولان حوزوی در گفت‌وگوهای مختلف با برخی رسانه‌ها از اجرایی نشدن مطالبات رهبر سخن گفتند؛  شتاب برنامه‌های حوزه متناسب با تحول مورد نظر رهبری نیست، یکصد رهنمود رهبری برای تحول در حوزه در دست انجام است، مسئولین حوزه پیگیری مطالبات رهبری را یک تکلیف واجب می دانند و رهنمودهای رهبری و مراجع اساس کار شورای عالی حوزه است از مهم ترین عناوین این سخنان در گفت و گو با رسانه هاست. در این میان اما آنچه بیشتر به چشم می آمد تکرار سفارش های رهبر معظم انقلاب و عدم ارائه برنامه ها و راهکارهای عملی این مسولان در سال گذشته بود. هرچند اقدامات ارزشمندی همچون مدیریت استانی در حوزه علمیه قم که در سال جاری شکل گرفته است و تا حدودی پی‌گیری نیازهای طلاب را آسان کرده، و یا فعالیت های حوزه های علمیه خواهران مانند تدوین نظام جامع استانداردسازی پژوهشی در حوزه‌های خواهران و آسیب شناسی برنامه درسی بانوان طلبه در این مسیر قابل تقدیر است، لکن به نظر می رسد مدیران حوزوی باید در عرصه عمل به فرمایشات رهبر معظم انقلاب گام های بلندتری را برداشته و مسیر تحول را با سرعت بیشتری طی کنند.

جایگاهی که نادیده گرفته شد، مشاوری که حذف شد
ارتباط دولت و روحانیت همیشه برای دو طرف مهم بوده است. برای دولت از آن جهت که حمایت معنوی مراجع و روحانیان که قشری مورد اعتماد مردم هستند، می تواند آنها را در پیشبرد اهدافشان یاری دهد و برای روحانیت از آن جهت که این ارتباط می تواند به پیاده شدن دغدغه های دینی آنان در حوزه های مختلف کشور، کمک شایانی کند. دولت نهم کار خود را در فضایی سرشار از خوش بینی و با حمایت کامل روحانیان و حوزه های علمیه و مراجع شروع کرد و حجت الاسلام سقای بی ریا برای افزایش و تعمیق این ارتباط به سمت مشاور رییس جمهور در امور روحانیت منصوب شد. انتخابی که از همان آغاز مورد انتقاد برخی قرار گرفت. اما با گذشت ایام و برخی اتفاقات در دولت رابطه قوه مجریه با مراجع و روحانیت دچار چالش هایی شد که اصل این رابطه را مورد هدف قرار داد و فضای سوء تفاهم را میان دو طرف گسترش داد و این ماجرا بعد از شروع به کار دولت دهم تا جایی رسید که حجت الاسلام بی ریا دلخور از عدم توجه رییس جمهور استعفا داده و به جامعه مدرسین رفت و این سمت برای ماه ها بدون متولی باقی ماند. خبر چند روز پیش حجت الاسلام میر تاج الدینی در مورد این جایگاه اما چندان راضی کننده نبود. معاون پارلمانی رییس جمهور تلویحا از حذف جایگاه مشاور رییس جمهور در امور روحانیت سخن گفت و از جایگزین شدن شورای مشورتی روحانیان کابینه – که تنها دو نفرند – به جای آن خبر داد. شاید اگر از ابتدا متصدیان این جایگاه فعال تر عمل می کردند و رییس جمهور نیز بیشتر گوش به مشورت های آنان می سپرد و با حساسیت ها و ضوابط حاکم بر مناسبات با حوزه های علمیه، مراجع و روحانیت آشنا می شد، امروز شاهد شکافی که عده ای نیز مدام درصدد گسترش عمق آن هستند، نبودیم.

یک بدعت جدید
سوء استفاده از احساسات دینی مردم سابقه ای به طولانی اولین ادیان دارد. چرخه آلودن ادیان به خرافه ها و پیرایه ها، چرخه ای بدون پایان به نظر می رسد که همواره رسولان و هادیان دین با آن روبرو بوده اند. اسلام نیز از این آسیب در امان نمانده و یکی از دغدغه های مداوم علمای دین مبارزه با بدعت ها و خرافه ها بوده است. در هفته گذشته دو تن از مراجع نسبت به بدعتی جدید هشدار داده و مومنین را از پرداختن به آن منع کردند. ابتدا حضرت آیت الله لطف الله صافی گلپایگانی در جواب استفتایی در مورد گرامی داشت روز عاشورا بر طبق تقویم شمسی، موضع گیری کرده و اگر چه عزاداری برای سید الشهدا در تمامی اوقات را دارای فضلیت برشمرده است اما بر ضرورت بزرگداشت روز عاشورا در دهم ماه محرم تاکید نموده است. حضرت آیت الله ناصر مکارم شیرازی نیز در سخنان خود در ابتدای درس خارج روز چهارشنبه،‌ با اشاره به سوالات متعددی در این زمینه، مطرح کردن عاشورای شمسی را به صلاح پیروان اهل بیت(ع) ندانسته و آن را خواسته دشمنان و موجب کاهش عظمت، ابهت، ‌اهمیت و شور روز عاشورای حسینی خواند. عاشورای شمسی را شاید بتوان جدیدترین بدعت در هفته های اخیر و از جنس زدن در مساجد در پایان ماه صفر و ... دانست اما بی شک این بدعت،‌ آخرین پیرایه بر دین نخواهد بود.

مأموریتی که هنوز به انجام نرسیده است
مناظره، ‌گفت‌‌وگو، همفکری و یا هر واژه دیگری از این دست همه در عرصه پرداختن به یک مسأله علمی و یا دست یافتن به نقطه ای مشترک و یا شفاف سازی اندیشه ها، ضروری به نظر می‌رسد. مناظرات علمی را به آسانی می توان در تاریخ اسلام و سیره ائمه طاهرین(ع) مشاهده کرد. مدیر مرکز فقهی جوادالائمه(ع) مشهد در گفت‌وگو با رسا، بهره‌مندی از سیره امامان معصوم را در عرصه مناظرات علمی مهم برشمرد و گفت:«‌مناظرات امام جواد در ایجاد کرسی‌های آزاد‌اندیشی مؤثر است». در این جا شایسته است، یادآور شویم که سال‌هاست ‌رهبر معظم انقلاب اسلامی بر راه‌اندازی کرسی‌های نظریه پردازی  تأکید ‌و همواره در مجامع حوزوی و دانشگاهی، استادان و نخبگان را توصیه به احیای این مهم کرده‌‌اند؛ اما با تأسف باید گفت: کرسی‌های نظریه‌پردازی همچنان چشم به راه به میدان آمدن نخبگان و اهالی اندیشه است. و از سویی دیگر باید گفت چرخه تولید نظریه و پس از آن تولید دانش معطل اجرایی‌شدن مطالبه جدی رهبر معظم انقلاب از سوی نهاد‌های علمی و پژوهشی کشور است.

پرس و جو؛ نرم افزاری کاربردی برای حجاج
حوزه علمیه و مراکز وابسته به آن در سال‌های اخیر کوشیده‌اند همگام با تحولات روز به انجام رسالت تبلیغی خود بپردازند، ورود به حوزه تولید نرم‌افزار‌های دینی در همین راستا بوده و هست، هر چند برخی از این نرم‌افزارها دارای مشکلاتی در زمینه طراحی، گرافیک، تسهیل در رسیدن به مطلب مورد نیاز و جستجو هستند ولی توجه به این بخش می‌تواند در بلند مدت آثار خوبی در پی داشته باشد. در این زمینه همزمان با آغاز مراسم حج، نرم‌افزار موبایلی پرس‌وجوی حج در ستاد ساماندهی پاسخگویی دینی کشور تولید و عرضه شده است. بخش پرسش و پاسخ این نرم‌افزار با 180 پرسش و پاسخ متنوع و جامع در زمینه حج و مسائل و احکام پیرامون آن ارائه شده است، این نرم افزار در 10 عنوان با موضوع حج، احکام حج، فلسفه احکام حج، معارف حج، فلسفه اسرار حج، استطاعت در حج، خمس، قربانی، کفارات و سایر مباحث شاخه‌بندی شده است.

ایجاد و احیای موقوفات، راهی برای خدمت به دین
وقف یکی از نهادهای حقوقی مهم در شرع و قانون است که بر اساس آن شخص می‌تواند اموال خود را برای مصرف در کار نیک اختصاص دهد. وقف احکام و قواعد خاص خود را دارد ولی آنچه در این راستا مهم است این است که این عمل نوعی باقیات الصالحات برای زندگی پس از این دنیا است و می‌توان گفت واقفان همواره دارای نوعی دوراندیشی دینی بوده‌اند و با انجام وقف در اندیشه حیات پس از مرگ خود هم بوده‌اند. هر چه مال در راه مهم‌تری وقف شود بی گمان ثوابی که عائد واقف آن می‌شود به مراتب بیشتر خواهد بود. از آنجا که حفظ دین با عاقبت انسان‌ها در ارتباط است از گذشته تا به حال همواره خیران بی‌شماری اموال خود را در این راه وقف کرده‌اند، هر چند بررسی میزان نقش وقف در دینداری و حفظ دین در این مقال نمی‌گنجد ولی احیای موقوفات مغفول و مصادره شده از سوی سودجویان و تبلیغ برای ایجاد موقوفات متناسب با نیازهای روز می‌تواند راه‌کاری مناسب برای ایجاد بسترهای جذاب تبلیغ دینی باشد. 

رزمایش 3500 نفری طلاب بسیجی، محکی برای حضور انقلابی
هرچند وظیفه طلاب و حوزه‌های علمیه در گام نخست تبلیغ دین و اندیشه‌ورزی در حوزه علوم دینی است لکن حضور در صحنه‌های مختلف خود نوعی عمل به گفته‌ها است و از آنجا که بهترین نوع تبلیغ، حضور در صحنه عمل است روحانیت باید همواره به این مساله توجه جدی داشته باشد. در همین راستا همزمان با سالگشت حضور رهبر معظم انقلاب اسلامی در قم، رزمایش 3500 نفری طلاب بسیجی برگزار شد. طلاب شرکت کننده در این همایش ضمن تجدید میثاق با آرمان‌های رهبر معظم انقلاب اسلامی، آمادگی خود را برای حضور در صحنه‌های نظامی علاوه بر قدرت علمی و تبلیغی به منصه ظهور رساندند.

ابتذال فرهنگی و مسؤولیت حوزه‌های علمیه
ادبیات، سینما و موسیقی را اگر از عرصه‌های بروز و ظهور فرهنگ ملت‌ها بدانیم در مغرب زمین این عرصه‌های سه‌گانه بر اساس تفکرات فلسفه اومانیستی روز به روز به سمت ابتذال بیشتر پیش می‌رود و در جریان تهاجم فرهنگی غرب به ملت‌های در حال توسعه طی یک روند طبیعی به سراسر جهان صادر می‌شود تا آنجا که کم‌کم واژه هنر معنای اصیل و زیبای خود را در این پروسه بی‌صدا، با سکس و خشونت تعویض خواهد کرد و عرصه هنر و هنرمندی به صحنه ابتذال تبدیل می‌شود. حوزه‌ها‌ی علمیه در این راستا مسؤولیت سنگینی برعهده دارند چرا که روش دین در تبلیغ و ترویج استفاده از هنر بوده چنانکه می‌بینیم در زمان پیامبر(ص) که آشنایی با فنون بیان، هنر مردان به شمار می‌رفت، قرآن، این معجزه کلامی و بیانی با استفاده از این روش نازل شد و بر دلها نشست. این مبنا در زمان همه پیامبران با توجه به شرایط زمان و مکان مشاهده می‌شود. اینجاست که هنر تقدس می‌یابد و حوزه علمیه و روحانیان باید به عنوان هنرمندان عرصه بیان و تبلیغ با به روز کردن روش‌های خود، جهان‌بینی الهی را بر تفکر اومانیستی در این عرصه غلبه دهند.

 /گ/